محل تبلیغ شما !
محل تبلیغ شما!
محل تبلیغ شما !
محل تبلیغ شما!
محل تبلیغ شما!

حشرات مضر و چگونگی ایجاد خسارت توسط آنها:

 

حشرات مضر و چگونگی ایجاد خسارت توسط آنها

 

 

 

 

 

حشرات از ريزترين و كوچك ترين مخلوقات خدا هستند كه در سراسر جهان  پراكنده اند . رده حشرات از نظر تعداد گونه پر جمعيت ترين رده سلسله جانوري است. رده حشراتInsecta يكي  از اعضاي شاخه بندپايان Arthropodaمي باشد.بندپايان بدني بندبند دارند.در اين شاخه عنكبوتيان،كنه ها و حشرات و… وجود دارند.

بدن حشرات از سه قسمت ( تاگم )سر قفس سينه و شكم تشكيل شده است. سر در حشرات شامل اعضاي حسي از جمله شاخكها، چشمهاي مركب و ساده و قطعات دهاني و موهاي ظريف حسي مي باشد. پاها به وسيله مفصلهايي به قفس سينه متصل مي شوند.شكم حشرات داراي معده، روده و ساير اجزاي دروني مي باشد.حشرات به وسيله بال ها پرواز مي كنند و بعضي ها به وسيله پاها اين طرف و آن طرف مي جهند.شايد قدرت پرواز حشرات و نيز كوچك بودن جثه آنها مهمترين عامل بقاي آنها از گذشته هاي بسيار دور تاكنون مي باشد.

حشرات براي تغذيه به وسيله قطعات دهاني از شيره گياهي استفاده مي كنند يا به وسيله پاهاي شكاري ساير حشرات را شكاركرده و از آنها تغذيه مي كنند.

حشرات مانند ساير جانوران دوره نشوونمايي را به صورت جنين تا رسيدن به مرحله بلوغ مراحل رشدي معين خود را به صورت تخم، لارو و شفيره و حشره كامل مي گذرانند.

ازگذشته‌های دور تا کنون حشرات به شکل‌های مختلف با زندگی انسان ارتباط داشته‌اند و براساس این ارتباط حشرات را به دو گروه تقسیم می‌کنیم:

 

۱.حشرات مضر

 

۲.حشرات مفید

 

رنگ وارنگ در ادامه، شما عزیزان را با حشرات مضر و چگونگی ایجاد خسارت توسط  آنها بیشتر آشنا می کند.

حشرات مضر به طور کلي به سه گروه اصلي تقسيم مي شوند:

۱.حشراتي که از گياهان تغذيه مي‌کنند؛

۲. حشراتي که از فرآورده‌هاي انباري تغذيه مي‌کنند؛

۳. حشراتي که انسان و ساير جانوران را مورد حمله قرار مي‌دهند.

حال به شرح هر يك از اين سه گروه مي‌پردازيم.

 

۱.حشراتي که از گياهان تغذيه مي‌کنند

 

الف) حشراتي که از گياهان تغذيه مي‌کنند ممکن است به صورت مستقيم به گياه خسارت وارد كنند. مثل ملخ‌ها، لارو پروانه‌ها و سوسك‌ها كه مستقيماً از بخش‌هاي مختلف گياه تغذيه مي‌كنند اعم از برگ، گل، ميوه و چوب.

 

ب) ايجاد خسارت از طريق تخم گذاري است، بعضي از حشرات مخصوصاً زنجرك‌هاي خانواده سيکاديده (Cicadidae ) و زنجرک‌هاي خانواده سيکادليده (Cicadellidae ) از طريق تخم‌گذاري در سر شاخه‌هاي ظريف گياهان به آن‌ها خسارت وارد مي‌کنند.

 

ج)ايجاد خسارت از طريق انتقال بيمارهاي ويروسي،باکتريايي و مايکوپلاسمائي و احتمالاً قارچي

در بين حشرات دو گروه شته‌ها و زنجرک‌هاي خانواده سيکادليده (Cicadellidea ) از اهميت بيشتري در نقل و انتقال عوامل بيماري‌زا گياهي برخوردار هستند. همچنين سخت بالپوشان خانواده اسکوليتيده (Scolytidae ) در نقل و انتقال عوامل قارچي نقش دارند.

 

۲-حشراتي كه به فرآورده‌هاي انباري خسارت مي‌زنند و خود نيز به سه دسته تقسيم مي‌شوند

 

الف) اولين گروه آفات چوب مي‌باشند.

چوب يکي از مهم‌ترين محصولات است که در زندگي بشر نقش دارد. چوب‌هاي صنعتي گاهي مورد حمله بعضي از حشرات قرار مي‌گيرند از جمله مهمترين اين حشرات موريانه‌ها هستند.موريانه‌ها خود قادر به هضم سلولز يا چوب نيستند. در داخل دستگاه گوارش موريانه تک سلولي‌هاي فلاژل‌داري زندگي مي‌کنند که آنزيم‌هاي مورد نياز براي تجزيه سلولز را توليد مي‌کنند و آن تک سلولي‌ها هستند که باعث هضم سلولز مي‌شوند. در واقع نوعي همزيستي بين تک سلولي و موريانه‌ها از اين طريق ايجاد شده است.

 

ب) دومين گروه از آفات فرآورده‌هاي انباري، آفات پارچه و منسوجات هستند. تعدادي از حشرات از جمله پروانه‌هاي خانواده تي‌ني‌ده (Tineidae) و سخت بالپوشان درمستيده (Dermestidae) گاهي به منسوجات خسارت سنگيني وارد مي‌کنند.

 

ج) سومين گروه از آفات مواد غذايي، انباري است. حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد محصولات کشاورزي بعد از مرحله کاشت و پس از برداشت در انبار توسط آفات مختلف از بين مي‌روند. در بين آفات انباري سوسک‌هاي خانواده درمستيده (Dermestidae ) و بروخيده ( Bruchidae ) و کورکولينيده (Curculionidae)، در بين

 

پروانه‌ها تعدادي از گونه‌هاي خانواده پيراليده (pyralidae ) مثل پلوديا اينترپونکتلا (Plodia interpunctella) و افيستيا کونيلا (Ephestia Kuhniella ) از اهميت زيادي برخوردارند.

 

۳.حشراتي که انسان و ساير جانوران را مورد حمله قرار مي‌دهند. آن‌ها نيز به چند گروه تقسيم مي‌شوند:

 

الف) حشرات آزار دهنده مثل تعدادي از پشه‌ها و مگس‌ها، گرچه ممکن است که ناقل بيماري مهمي نباشد ولي به هر ترتيب باعث سَلب آسايش از انسان مي‌شوند.

 

ب)حشراتي که نيش آن‌ها سمي است. تعدادي از زنبورهاي خانواده وسپيده (Vespidae) و اسفسيده (Sphecidae) و در مواردي زنبورهاي بالاخانواده آپويدا (Apoidea ) که جزء حشرات مفيد و گرده افشان هستند و انسان را نيش مي‌زنند.

 

*بعضي از انسان‌ها به نيش زنبورها حساسيت شديدي دارند و دچار شوک شديدي مي‌شوند و در مواردي مشاهده شده که نيش زنبور منجر به مرگ انساني شده است.

 

ج) سومين گروه از حشراتي که به انسان خسارت مي‌زنند حشرات انگل هستند و به دو گروه تقسيم مي‌کنيم.

 

۱.ج)حشرات انگل خارجی: حشرات انگل خارجي مثل کک‌ها و شپش‌ها و در مواردي ساس ها

 

*کک ها حشرات انگلی در راسته سیفوناپترا (Siphonaptera) هستند. آنها بال ندارند و مانند بعضی از حشرات دیگر در این فهرست خون می خورند. بزاق آنها به حل کردن پوست کمک می کند تا بتوانند راحت تر خون ما را بمکند.کک ها در قیاس با اندازه کوچک شان، از بهترین جهندگان در  در میان حیوانات هستند. کک ها هم مانند ساس های تختخواب انعطاف پذیرند. یک کک ممکن است تا ۶ ماه در پیله خود بماند تا زمانی که به وسیله هر نوع لمسی برانگیخته شود.

 

*شپش ها حشرات بدون بالی هستند که در راسته شپش بی بالان (Phthiraptera) قرار دارند. شپش سر معمولاً بر روی پوست سر، گردن و پشت گوش ها پیدا می شود. همچنین می تواند به موهای زهار هم حمله کند. در حالی که شپش ها به طور معمول از پوست تغذیه می کند، اما می توانند از خون و سایر ترشحات پوست هم تغذیه کنند.

 

*ساس ها که با تغذيه از خون انسان گاهي بيماري‌هايي را به انسان منتقل مي‌کنند. ساس‌ها در واقع نوعي سن هستند. ساس های تختخواب انگل هایی از خانواده ساسان (Cimicid) هستند. آنها نامشان را از مسکنی که ترجیح می دهند می گیرند یعنی تخت، ملافه و پتو و یا مناطق مشابه دیگری که انسان ها در آنها می خوابند.

ساس های تختخواب حشرات انگلی هستند که از خون انسان ها و سایر موجودات زنده خونگرم تغذیه می کنند.

ساس های تختخواب هم مثل پشه ها، جذب دی اکسید کربن می شوند. وقتی می خوابیم، دی اکسید کربنی که بیرون می دهیم، این حشرات را از مکان هایی که روزها در آنها پنهان می شوند بیرون می کشد.با این که ساس های تختخواب در دهه ۱۹۴۰ عمدتاً ریشه کن شده بودند اما از دهه ۱۹۹۰ دوباره فعال شدند.دانشمندان معتقدند که بازگشت دوباره شان به خاطر ایجاد مقاومت در آنها در مقابل آفت کش ها است.ساس های تختخواب انعطاف پذیرند. آنها می توانند وارد نوعی حالت خواب زمستانی شوند و در این حالت تقریباً یک سال بدون غذا باقی بمانند. این انعطاف پذیری می تواند باعث شود ریشه کنی شان بسیار دشوار باشد.

 

 

۲.ج)حشرات انگل داخلی: حشرات انگل داخلي مخصوصاً تعدادي از مگس‌ها مثل خانواده کاليفوريده (Calliphoridae) و خانواده اُستريده (Oestridae) و خانواده تابانيده (Tabanidae) كه از اهميت زيادي برخوردارند. اين مگس‌ها عموماً تخم خودشان را بر روي چهارپايان وحشي و اهلي قرار مي‌دهند. بعد از اينکه لارو از تخم خارج مي‌شود وارد بدن چهار پايان مي‌شود و مراحل نشو و نماي لاروي خود را در داخل بدن طراحي مي‌کند و زماني که مي‌خواهد تبديل به حشره کامل شود در بسياري از مگس‌ها پوست سوراخ مي‌کند. مثل خانواده استريده (Oestridae) كه از اهميت زيادي برخوردارهستند. سپس وارد خاک مي‌شوند و تبديل به شفيره و حشره کامل مي‌شوند. و از اين طريق کاملاً باعث ضعف جانوران مخصوصاً احشام و چهارپايان وحشي مي‌شوند.

آخرين گروه از حشراتي که به انسان حمله مي‌کنند حشرات ناقل از جمله خانواده کوليسيده (Culicidae) و سايکوديده (Psychodidae) هستند که از اهميت زيادي برخوردارند. پشه‌هاي خانواده کوليسيده مراحل نشو و نماي لاروي خودشان را در داخل آب سپري مي‌کنند. حشرات ماده قادر هستند انسان را نيش بزنند و همراه نيش زدن عوامل مختلف ويروسي و باکتريايي را وارد بدن مي‌کنند. مثل پشه‌ي مالاريا که چندين مرحله را در بدن انسان طي مي‌کنند و در گذشته منجر به مرگ انسان مي‌شده اما در حال حاضر واکسن مخصوص بيماري مالاريا ساخته شده است.   نمونه ديگر پشه‌هاي خاکي خانواده سايکوديده زير خانواده فلابوتومينا (phlaebotominae) هستند که عامل بيماري سالک در انسان مي‌باشند. اين پشه‌ها وقتي در روي صورت مستقر مي‌شوند يک تک سلولي بنام لشمانيوز را وارد بدن مي‌کنند و ايجاد بيماري سالک در روي پوست مي‌کنند.

 

 

همانطورکه در این مطلب گفته شد تعدادی از بندپایان به عنوان آفات بهداشتی و یا از آفات محصولات کشاورزي و دامی زندگی انسان محسوب می گردند به هر حال نقش برخی از حشرات در انتقال و ایجاد برخی از بیماری ها ثابت شده است.

 

بيماري هاي مننتقله و ايجاد شده توسط بندپايان در انسان به طور خلاصه  عبارتند از:

 

-پشه هاي كوليسيده: مالاريا ، فيلاريوز، انواع ورم مغز ويروسي يا آنسفاليت ها ، تب هاي ويروسي،(مانند بيماري دانگ، نيل غربي)، تب هاي خونريزي دهنده ي ويروسي(مانند تب زرد ، بيماري خونريزي دهنده دانگ) ،پاپيلي

 

-پشه هاي سراتوپوگونيده: ديپتالونما پرستنس و مانسونلا اوزاردي(فيلر ها)

 

– پشه خاكي(پسيكوديده)) : كالاآزار(ليشمانيوز احشائي)، سالك يا ليشمانيوز پوستي(روستائي و شهري)، ليشمانيوز پوستي -مخاطي(اسپوندا يا يوتا) ، تب پشه خاكي يا تب سه روزه ، بيماري ارويا

 

– پشه يا مگس سياه(سيموليده): اونكو سركيازيس يا كوري رودخانه اي

 

– مگس تسه تسه : بيماري خواب آفريقايي

 

-خر مگس ها(تابانيده) :لوآزيس ، تولارمي و تعدادي آربوويروس

 

-مگس هاي استبل(موسيده): انتقال تخم مگس مياز درماتوبيا هومونيس

 

-مگس خانگي(موسيده): تب هاي حصبه و شبه حصبه ، اسهال ساده ، اسهال خوني ، وبا ، گاستروآنتريت ، آميبياز ، آلودگي هاي كرمي ، بيماري فلج كودكان ، ورم ملتحمه ، تراخم ، سياه زخم و…

 

-مگس هاي مولد مياز(كاليفوريده، ساركوفاژيده، استريده و تعدادي ديگر: انواع ميازيس مانند ميازهاي پوستي وزير پوستي، دهاني، چشمي ،بيني،گوش، زخم، واژينال، دستگاه گوارش و عمومي

 

– كك ها(پوليسيده): طاعون خياركي ، تيفوس موشي اندميك ،كرم هاي نواري مانند هيمنولپيس دي مينوتا، ديپليديوم كانينوم و تولارمي

 

– كك ها (تونژيده ): تونگيازيس

 

-سوسري ها(ديكتيوپترا): تب هاي حصبه و شبه حصبه ، اسهال ساده ، اسهال خوني ، وبا ، گاستروآنتريت ، آميبياز ، آلودگي هاي كرمي ، بيماري فلج كودكان ، ورم ملتحمه ، تراخم ، سياه زخم وجذام

 

– شپش(پديكوليده): تيفوس همه گير ،تب بازگرد همه گير (تب راجع) ، تب سنگر ، پديكولوزيس و پيتيريوزيس

 

– ساس پوزه دراز(ردووييده): بيماري شاگاس

 

– ساس بستر(سيميسيده): كم خوني كمبود آهن

 

– كنه هاي سخت(ايكسوديده): تيفوس كنه اي ، آنسفاليت هاي ويروسي ، تب هاي ويروسي ، تب هاي خونريزي دهنده ي ويروسي، فلج بالارونده، بيماري لايم ، بابزيوزيس و تولارمي

 

– كنه هاي نرم(آرگازيده): تب كيو و تب هاي بازگرد اندميك (تب راجعه)

 

-هيره (مايت) ترومبيكوليده : تيفوس بوته زار

 

– هيره هاي موش(درمنيسيده): آبله ريكتزيايي

 

– هيره ساركوپت (ساركوپتيده): خارش هفت ساله يا گال

 

– هيره دمودكس (دموديسيده) گال دمودسي

 

– هيره گرد و غبار منزل (مايت هاي آكاريده،گليفاژيده،پيومتيده و پيروگليفيده): بروز حساسيت هاي گوناگون در منزل و در هنگام تماس با مواد غذائي با منشا گياهي

 

– سيكلوپس ها و دياپتاموس ها(سيكلوپيده): كرم گينه (دراكونكولوس مديننسيس، كرم پهن ماهي (دي فلوبوتريوم لاتوم)

 

-صدپايان: گزش و مسموميت بويژه در نزد كودكان

 

-هزارپايان: درماتيت در اثرتماس

 

– سوسك ها (تنبريونيده): عوامل بيماري زاي روده اي

 

– سوسك هاي تاولزا و سرگردان(ملوئيده ، استافيلينده و كريزومليده): ايجاد درماتيت و نكروز پوستي در اثر ترشحات سمي

 

– لارو و بالغ پروانه ها: بروز حساسيت هاي موضعي پوستي و سيستميك مانند آسم، خونريزي هاي زير پوستي و لپيدوپتريسم

 

-زنبورها ، عنكبوت هاي بيوه و كژدم ها: گزش و نيش زدگي و مسموميت در اثر زهر وارد شده به بدن

 

-ترس از عنكبوتيان و حشرات:آنتوموفوبيا يا آراكنوفوبيا

 

توجه داشته باشید که اغلب نیش حشرات را می‌توان در خانه درمان کرد. اگر نیش حشره همچنان درون پوست قرار دارد آن را خارج کنید. محل آن را با آب شست ‌و شو دهید و از یک بسته یخ برای کاهش درد و تورم استفاده کنید. پماد های معمولی ضدخارش، قرص‌های ضددرد و آنتی‌هیستامین‌ها را می‌توان برای کاهش عوارض استفاده کرد. همچنین می‌توانید از ترکیب آب و جوش شیرین برای کاهش خارش استفاده کنید. اما چنانچه واکنش شما و یا دیگران به نیش حشره شدید بود با اورژانس تماس بگیرید. قبل از رسیدن اورژانس سعی کنید توجه داشته باشید که لباس فرد موردنظر در تنش راحت‌ بوده و او به یک طرف دراز کشیده باشد. اگر تنفس او قطع شد از عمل CPR استفاده کنید. اگر حشره مرده است سعی کنید لاشه‌ی آن را برای نشان دادن به دکتر همراه خود داشته باشید. در‌این‌صورت تشخیص روش درمان آسان‌تر می‌شود. این موضوع به‌خصوص درمورد عنکبوت خیلی مهم است، چراکه بعضی گونه‌ها سم‌های خطرناکی دارند.

 

 

 

گرد آوری و تنظیم: http://rangvarang.com